Odsłonięcie pomnika Henryka Sławika i Józsefa Antalla w Budapeszcie

Henryk Sławik i József Antall, jak powiedział o nich Grzegorz Łubczyk, inicjator budowy pomnika Sławika i Antalla w Warszawie. – „Stali się symbolami fenomenu uchodźctwa polskiego na Węgrzech. Sławik był wzorowym opiekunem dziesiątek tysięcy polskich uchodźców, Antall’a z kolei uchodźcy polscy nazywali Ojczulkiem Polaków”. Pomnik ten stanął 8 listopada 2016roku w Dolinie Szwajcarskiej w polskiej stolicy. Dzisiaj odsłonią pomnik -ławeczkę w Budapeszcie. Przyjrzymy się tym dwóm postaciom.

József Antall, zdj: Péter Antall – Antall-család archívum

Po wybuchu II wojny światowej premier Węgier Pal Teleki powierzył Józsefowi Antallowi opiekę nad polskimi uchodźcami- a ich liczba była niemała, ponieważ ponad 140tysięcy osób. Jako pełnomocnik rządu Królestwa Węgier ds. Uchodźców Wojennych, Antall zorganizował pomoc dla Polaków. W pierwszych tygodniach migracji polskich uchodźców na Węgry, József Antall podjął się zadania zorganizowania Komitetu Obywatelskiego do Spraw Opieki nad Polskimi Uchodźcami na Węgrzech, na czele którego stanął Henryk Sławik. Sławika poznał pod Miszkolcem, podczas wizytacji ośrodków uchodźczych i wtedy właśnie zaproponował mu utworzenie polskiego przedstawicielstwa.

W Vácu utworzył wraz ze Sławikiem ośrodek dla polskiej młodzieży żydowskiej a w Balatonboglár polskie gimnazjum. Węgry były pierwszym krajem w Europie, gdzie podczas II wojny światowej założono polskie szkoły.

 

Henryk Sławik zdj: Centralne Archiwum Wojskowe

Henryk Sławik, walczący trzykrotnie w powstaniach śląskich o polskość śląska, trafił na Węgry po wybuchu II wojny światowej. Swoją działalnością, współpracą z Antallem, uratował dziesiątki tysięcy polskich uchodźców, w tym 5tys. polskich żydów. Organizował pomoc również dla wojskowych, przerzucając ich na Zachód. Razem z Antallem wystawiał uchodźcom dokumenty, które niejednokrotnie ocaliły życie Polakom.

W 1944roku Niemcy aresztowali Sławika. Torturowany, nie zdradził swojego węgierskiego przyjaciela. Na przesłuchaniu krył Antalla i przekonywał, że Węgier nie miał nic wspólnego z ukrywaniem polskich uchodźców czy z przerzutami żołnierzy polskich. Tak chciał odpłacić wdzięczność Polski względem Węgier. Za swoją działalność, Henryk Sławik został zamordowany w obozie w Mauthausen.

József Antall (1896 – 1974) został pośmiertnie odznaczony w 2010roku Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi RP.

Henrykowi Sławikowi (1894 – 1944) przyznano pośmiertnie Order Orła Białego- 2010rok.

Obaj zostali nagrodzeni medalem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

W Katowicach w dzień przyjaźni polsko-węgierskiej, w 2015roku odsłonięto pomnik tych dwóch przyjaciół a zarazem bohaterów obu narodów.

zdj: Stołeczny Zarząd Rozbudowy Miasta / Miasto Stołeczne Warszawa

 

Magdalena Chudy